MVB-verklaring op basis van de bodemkwaliteitskaart: stap-voor-stap
Hoe u zonder partijkeuring een correcte milieuverklaring bodemkwaliteit opstelt en wanneer u de bodemkwaliteitskaart wél en níet mag gebruiken.
Gepubliceerd: mei 2025 | Leestijd: ca. 9 minuten | Regelgeving: Rbk 2022, Bbk, NEN 5725
De bodemkwaliteitskaart is één van de meest efficiënte bewijsmiddelen bij grondverzet: wie aan de juiste voorwaarden voldoet, kan zonder individuele partijkeuring een geldige milieuverklaring bodemkwaliteit (MVB) opstellen. Toch gaat het in de praktijk regelmatig mis, omdat het vooronderzoek ontbreekt, de kaart niet representatief blijkt voor de locatie, of de MVB zelf verplichte informatie mist. Dit artikel legt stap voor stap uit hoe u een correcte MVB opstelt op basis van de bodemkwaliteitskaart.
1. Wat is de bodemkwaliteitskaart en waarom spaart hij werk?
Een bodemkwaliteitskaart (BKK) is een door de gemeente vastgestelde kaart die de gemiddelde, diffuse chemische bodemkwaliteit weergeeft per zone binnen het beheergebied van de gemeente. De kaart is gebaseerd op historisch bodemonderzoek in het gebied en ingedeeld in de vijf wettelijke kwaliteitsklassen: landbouw/natuur, wonen, industrie, matig verontreinigd en sterk verontreinigd.
Onder de Omgevingswet én het Besluit bodemkwaliteit geldt de BKK als één van de vijf erkende typen milieuverklaringen bodemkwaliteit. Dat betekent concreet:
Voor grond die vrijkomt op een locatie binnen het beheergebied van de BKK: de BKK kan dienen als MVB voor de herkomstlocatie (de ontgravingslocatie), mits het vereiste vooronderzoek is uitgevoerd.
Voor de locatie waar grond wordt toegepast: de BKK kan dienen als MVB voor de ontvangende bodem, mits ook hier het vereiste vooronderzoek is uitgevoerd.
Praktisch voordeel: Door gebruik te maken van de bodemkwaliteitskaart als MVB kan de noodzaak van afzonderlijke partijkeuringen in veel gevallen vervallen. Dit bespaart doorgaans meerdere weken doorlooptijd en aanzienlijke analysekosten. Gemeenten die een provinciale of regionale BKK gezamenlijk vaststellen, maken bovendien grondverzet over gemeentegrenzen heen eenvoudiger. |
De bodemkwaliteitskaart geeft de diffuse achtergrondkwaliteit van de bodem weer — uitdrukkelijk niet de kwaliteit op locaties met bekende bodemverontreiniging. Die locaties zijn per definitie uitgesloten van de BKK. Dit is precies waarom het vooronderzoek zo essentieel is: u toetst daarmee of uw specifieke locatie onderdeel mag zijn van de BKK of buiten de kaart valt.
2. Wanneer mag en wanneer mag u de BKK niet gebruiken?
De Regeling bodemkwaliteit 2022 (Rbk 2022, artikel 5.35) stelt voorwaarden aan het gebruik van de bodemkwaliteitskaart als basis voor een MVB. Hieronder staan de situaties overzichtelijk naast elkaar.
Situatie | BKK als MVB toegestaan? |
Locatie ligt binnen het beheergebied van een door de gemeente vastgestelde BKK + vooronderzoek NEN 5725 toont aan: locatie niet verdacht | Ja — BKK mag als MVB worden gebruikt |
Locatie ligt binnen beheergebied maar vooronderzoek toont verdenking van bodemverontreiniging | Nee — partijkeuring (AP04) of bodemonderzoek (NEN 5740) verplicht |
Locatie heeft een bekende bodemverontreiniging of is een puntbronlocatie | Nee — altijd partijkeuring of NEN 5740 vereist |
Locatie ligt buíten het beheergebied van enige vastgestelde BKK | Nee — andere MVB-type vereist |
BKK is verlopen of niet meer actueel (gemeente heeft geen herziene BKK vastgesteld) | Nee — gebruik is niet toegestaan |
Grond afkomstig uit wegbermen, oevers of andere bijzondere bronnen | Alleen als de gemeente dit in de nota bodembeheer expliciet heeft toegestaan |
Waterbodem (baggerspecie) | Alleen als waterbeheerder een waterbodemkwaliteitskaart heeft vastgesteld; NEN 5717-vooronderzoek vereist |
Gemeente beslist over toelaatbaarheid: Het is aan de gemeente (voor landbodem) of de waterkwaliteitsbeheerder (voor waterbodem) om te bepalen óf en onder welke voorwaarden de BKK als MVB mag worden gebruikt. In heterogene gebieden of bij twijfel over representativiteit kan de gemeente een partijkeuring verplicht stellen, ook als de BKK in principe geldig is. Controleer altijd de nota bodembeheer van de betreffende gemeente. |
3. Het vooronderzoek NEN 5725: de sleutel tot gebruik van de BKK
Het NEN 5725-vooronderzoek is de verplichte eerste stap bij het gebruik van de bodemkwaliteitskaart als MVB. Zonder dit vooronderzoek is een MVB op basis van de BKK niet geldig — ongeacht hoe goed de rest van de verklaring is opgesteld.
Wat is NEN 5725?
NEN 5725 is de Nederlandse norm voor het uitvoeren van een vooronderzoek naar de kwaliteit van de bodem. De norm beschrijft de werkwijze: het verzamelen en beoordelen van historische gegevens over de locatie (vroeger gebruik, bodemopbouw, bekende verontreinigingen, puntbronnen) zonder dat er fysiek veldwerk plaatsvindt. Het resultaat is een onderzoekshypothese: is de locatie verdacht of niet-verdacht voor bodemverontreiniging?
Voor grondverzet op basis van de BKK schrijft artikel 4.3.5 van de Regeling bodemkwaliteit voor dat het vooronderzoek wordt uitgevoerd conform NEN 5725, aanleiding F: 'Toetsing gebruik bodemkwaliteitskaart bij te ontgraven grond en het toepassen van grond'. Dit is een specifieke deelonderzoek-aanleiding die antwoord geeft op twee sets vragen: één voor de ontgravingslocatie en één voor de toepassingslocatie.
Onderzoeksvragen voor de ontgravingslocatie (herkomst)
Het vooronderzoek voor de ontgravingslocatie beantwoordt minimaal de volgende vragen:
Is de ontgravingslocatie aantoonbaar afgebakend en gelegen binnen het beheergebied van de BKK?
Welke bodemkwaliteitsklasse is in de ontgravingskaart aan deze zone en bodemlaag toegekend?
Zijn er puntbronnen aanwezig of is ernstige bodemverontreiniging te verwachten binnen het te ontgraven profiel?
Is het op basis van historisch gebruik of activiteiten aannemelijk dat de bodemkwaliteit ter plaatse is veranderd sinds het vaststellen of actualiseren van de BKK?
Zijn er zintuiglijk waarneembare aanwijzingen dat de bodemkwaliteit afwijkt van de BKK?
Onderzoeksvragen voor de toepassingslocatie (ontvangende bodem)
Het vooronderzoek voor de toepassingslocatie (aanleiding C in NEN 5725) beantwoordt:
Is de toepassingslocatie voldoende afgebakend en gelegen binnen het toepassingsgebied van de BKK?
Welke bodemkwaliteitsklasse geldt voor de ontvangende bodem op deze locatie volgens de BKK?
Is de bodemfunctieklasse van de locatie bekend (nodig voor de dubbele toets)?
Uitkomst van het vooronderzoek:
✓ Locatie niet-verdacht, BKK is representatief → MVB op basis van BKK is toegestaan ✗ Locatie verdacht, BKK is niet representatief → partijkeuring of NEN 5740-onderzoek vereist
Het vooronderzoek moet worden bewaard als onderdeel van de MVB-documentatie. Zonder dit stuk is de MVB niet controleerbaar voor handhavende instanties. |
Wie voert het vooronderzoek uit?
Er geldt geen erkenningsplicht voor het uitvoeren van een NEN 5725-vooronderzoek. In de praktijk wordt het uitgevoerd door een milieu-adviseur of adviseur bodemkwaliteit. Sommige gemeenten bieden een vereenvoudigd alternatief: een ingevuld bijlage-formulier uit de nota bodembeheer (doorgaans bijlage 6) dat als equivalent van het NEN 5725-vooronderzoek wordt geaccepteerd. Controleer de nota bodembeheer van de betreffende gemeente of dit van toepassing is.
4. Stap voor stap: MVB verklaring opstellen op basis van de bodemkwaliteitskaart
Hieronder volgt het volledige proces van voorbereiding tot indiening in het DSO.
Stap 1 — Controleer of de gemeente een geldige BKK heeft vastgesteld
Niet elke gemeente heeft een actuele bodemkwaliteitskaart. Raadpleeg het omgevingsloket, de gemeentelijke website of neem contact op met de omgevingsdienst. Controleer ook de geldigheid van de kaart: BKK's die vóór 2024 zijn vastgesteld behouden hun geldigheid, maar een verlopen of niet-actuele kaart mag niet worden gebruikt. Sommige regio's werken met een provinciale of regionale BKK die door meerdere gemeenten is vastgesteld — controleer of uw locatie binnen het beheergebied valt.
Stap 2 — Voer het vooronderzoek NEN 5725 uit (aanleiding F)
Voer het verplichte vooronderzoek uit voor de ontgravingslocatie en, indien ook de ontvangende bodem via de BKK wordt verklaard, voor de toepassingslocatie. Verzamel en beoordeel:
Historische informatie (gebruik, activiteiten, verontreinigingshistorie) uit beschikbare bodemregistraties (bodisWeb, DINO-loket, gemeentelijk bodemarchief)
Luchtfoto's en obliekfoto's (Geoweb, PDOK-viewer)
Informatie over potentiële puntbronnen (ondergrondse tanks, dempingen, bedrijfsactiviteiten)
Informatie over bekende gevallen van bodemverontreiniging op of nabij de locatie
Leg alle bevindingen vast in een schriftelijk vooronderzoeksrapport met een onderbouwde conclusie of de BKK als bewijsmiddel mag worden gebruikt.
Stap 3 — Lees de ontgravings- en toepassingskaart af
Sla de bodemkwaliteitskaart op via de gemeentelijke website of het omgevingsloket. Bepaal in welke zone en bodemlaag uw ontgravingslocatie ligt en lees de bijbehorende kwaliteitsklasse af. Doe hetzelfde voor de toepassingslocatie (indien ook die via de BKK wordt verklaard). Let op de verticale begrenzing van de BKK: de meeste kaarten zijn begrensd op 0–0,5 m (bovengrond) en 0,5–3 m (ondergrond) min maaiveld. Ontgravingen dieper dan 3 meter minus maaiveld vallen buiten de BKK.
Stap 4 — Stel de dubbele toets uit
Vergelijk de kwaliteitsklasse van de te ontgraven partij (uit de ontgravingskaart) met de toepassingseis op de beoogde toepassingslocatie. De toepassingseis is de strengste van:
De kwaliteitsklasse van de ontvangende bodem (uit de toepassingskaart), en
De bodemfunctieklasse van de toepassingslocatie (uit de bodemfunctieklassenkaart in het omgevingsplan).
Voldoet de kwaliteitsklasse van de te ontgraven grond aan de toepassingseis? Dan is toepassing toegestaan. Zo niet, dan is toepassing niet toegestaan op die locatie — tenzij de gemeente maatwerkregels heeft vastgesteld die een ruimere toepassing mogelijk maken.
Stap 5 — Stel de MVB op (herkomstlocatie)
Op basis van het vooronderzoek en de afgelezen kwaliteitsklasse uit de BKK stelt u de milieuverklaring bodemkwaliteit op voor de herkomstlocatie. Conform artikel 5.36 van de Rbk 2022 en artikel 13.1 van de IPLO-toelichting vermeldt de MVB voor de ontgravingslocatie verplicht:
Dat het een verklaring op grond van een bodemkwaliteitskaart betreft (type 5 MVB)
De naam en versie van de bodemkwaliteitskaart die als grondslag dient
De zone en bodemlaag in de BKK waarin de ontgravingslocatie ligt
De kwaliteitsklasse die de BKK voor deze zone en laag aangeeft
Een conclusie of het vooronderzoek aanleiding geeft om aan te nemen dat de BKK geen getrouw en actueel beeld geeft van de bodemkwaliteit, met onderbouwing
Naam, adres en handtekening van degene die de verklaring afgeeft
Nauwkeurige aanduiding van de ontgravingslocatie (adres + coördinaten)
De hoeveelheid grond in ton
Herkomst van de grond
De wettelijk vereiste beperkingstekst: 'Van deze verklaring mag bij het toepassen van de partij grond of baggerspecie waarvoor zij is afgegeven, alleen gebruik worden gemaakt wanneer dit volgens artikel 5.32 van de Regeling bodemkwaliteit 2022 is toegestaan.'
Stap 6 — Stel de MVB op (ontvangende bodem) — indien van toepassing
Als ook de kwaliteit van de ontvangende bodem via de BKK wordt verklaard, stelt u een separate MVB op voor de toepassingslocatie. Conform paragraaf 7.2, artikel 7.16–7.17 van de Rbk 2022 bevat deze verklaring:
Dat het een verklaring op grond van een bodemkwaliteitskaart voor de ontvangende bodem betreft
De naam en versie van de BKK die als grondslag dient
De zone en bodemlaag in de BKK voor de toepassingslocatie, met de bijbehorende kwaliteitsklasse
De conclusie van het NEN 5725-vooronderzoek voor de toepassingslocatie
Naam, adres en handtekening van de afgever
Nauwkeurige aanduiding van de toepassingslocatie (adres + coördinaten)
In de praktijk bieden omgevingsdiensten en gemeenten formuliersjablonen voor de MVB ontvangende bodem op basis van de BKK. Voorbeeldsjablonen zijn beschikbaar via onder andere OZHZ (Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid).
Stap 7 — Controleer PFAS
Controleer of de gemeente een PFAS-toepassingskaart of PFAS-toepassingszone heeft vastgesteld. In gebieden met aangetoonde PFAS-belasting (zoals delen van Zuid-Holland en Gelderland) gelden aanvullende normen die niet uit de standaard BKK volgen. In die gevallen moet u aanvullend PFAS-onderzoek uitvoeren en de resultaten vermelden in de MVB, ook als de BKK overigens als bewijsmiddel geldig is.
Stap 8 — Dien de melding en informatieplicht in via het DSO
Log in op het Omgevingsloket (omgevingswet.overheid.nl) met eHerkenning niveau 2 (EH2). Kies de activiteit 'Toepassen van grond of baggerspecie'. Dien de melding in en voeg bij de informatieplicht per partij beide MVB's toe als verplichte bijlagen (herkomstlocatie én ontvangende bodem), samen met het NEN 5725-vooronderzoeksrapport.
Stap 9 — Bewaar alle stukken
Bewaar de MVB's, het NEN 5725-vooronderzoeksrapport en de afleverbon minimaal vijf jaar na opstelling. U kunt worden gevraagd deze te overleggen bij handhavingscontrole door de omgevingsdienst of ILT.
5. Verplichte inhoud MVB type 5: checklist
Gebruik de onderstaande checklist voordat u de MVB indient via het DSO.
| Vereist element | Grondslag |
☐ | Type milieuverklaring (type 5: bodemkwaliteitskaart) | Art. 25d Bbk |
☐ | Naam, versie en datum van de bodemkwaliteitskaart | Art. 5.36 Rbk 2022 |
☐ | Zone en bodemlaag in de BKK | Art. 5.36 Rbk 2022 |
☐ | Kwaliteitsklasse van de grond (BKK-aflezing) | Art. 25d Bbk |
Conclusie NEN 5725-vooronderzoek (representativiteit BKK) | Art. 5.35 Rbk 2022 | |
☐ | Nauwkeurige aanduiding locatie (adres + coördinaten) | Art. 5.36 Rbk 2022 |
☐ | Hoeveelheid grond in ton | Art. 25d Bbk |
☐ | Herkomst van de grond | Art. 25d Bbk |
☐ | Wettelijke beperkingstekst (art. 5.32 Rbk 2022) | Art. 5.36 Rbk 2022 |
☐ | Naam, adres en handtekening afgever | Art. 5.36 Rbk 2022 |
☐ | Datum van afgifte | Art. 5.36 Rbk 2022 |
☐ | PFAS-gehalte (indien locatie in PFAS-gevoelig gebied) | Handelingskader PFAS |
6. Veelgemaakte fouten bij MVB type 5
Omgevingsdiensten en de ILT signaleren deze fouten bij de MVB op basis van de bodemkwaliteitskaart:
Fout 1 — Geen of onvolledig NEN 5725-vooronderzoek
De meest voorkomende fout. Het vooronderzoek is wettelijk verplicht (artikel 4.3.5 Rbk 2022 juncto artikel 5.35) en mag niet worden weggelaten of vervangen door een 'eigen beoordeling' zonder schriftelijke onderbouwing. Zonder vooronderzoek is de MVB niet geldig.
Fout 2 — Vooronderzoek toont verdachtmaking — maar BKK wordt toch gebruikt
Als het vooronderzoek aanwijzingen oplevert dat de locatie verdacht is (bekende puntbron, recente bodembedreigende activiteiten, zintuiglijk waarneembare afwijkingen), vervalt de geldigheid van de BKK als bewijsmiddel. In dat geval is een partijkeuring conform AP04 of een NEN 5740-bodemonderzoek verplicht.
Fout 3 — BKK is niet representatief voor de diepte van de ontgraving
De meeste bodemkwaliteitskaarten zijn verticaal begrensd op 3,5 meter minus maaiveld. Wanneer u dieper ontgraaft, valt de vrijkomende grond buiten de BKK en is een andere MVB vereist. Controleer altijd de verticale begrenzing in de nota bodembeheer.
Fout 4 — Wettelijke beperkingstekst ontbreekt
Artikel 5.36 van de Rbk 2022 schrijft voor dat de MVB de volgende tekst bevat: 'Van deze verklaring mag bij het toepassen van de partij grond of baggerspecie waarvoor zij is afgegeven, alleen gebruik worden gemaakt wanneer dit volgens artikel 5.32 van de Regeling bodemkwaliteit 2022 is toegestaan.' Het weglaten van deze zin maakt de MVB formeel onvolledig.
Fout 5 — MVB voor de ontvangende bodem ontbreekt
Net als bij andere MVB-typen geldt: in de meeste situaties zijn twee verklaringen verplicht — één voor de herkomstlocatie en één voor de ontvangende bodem. Alleen in de uitzonderingsgevallen (schone grond klasse landbouw/natuur, grootschalige bodemtoepassing, verspreiden baggerspecie) is de MVB voor de ontvangende bodem niet nodig.
Fout 6 — Zone of bodemlaag verkeerd afgelezen
De bodemkwaliteitskaart bestaat uit een ontgravingskaart met meerdere zones en bodemlagen. Het verkeerd aflezen van de zone (bijv. verwisseling van wonen-zone met industrie-zone) leidt tot een onjuiste kwaliteitsklasse in de MVB en daarmee tot een onjuiste toepassingseis. Gebruik altijd de officiele BKK-viewer van de gemeente of vraag ondersteuning bij de omgevingsdienst.
7. Gronddocs: MVB type 5 automatisch genereren
Het opstellen van een correcte MVB op basis van de bodemkwaliteitskaart vraagt om kennis van de Rbk 2022, het NEN 5725-vooronderzoek, de lokale nota bodembeheer en de actuele PFAS-normen. Gronddocs, de AI-tool van Getzed, versnelt dit proces aanzienlijk.
U laadt het vooronderzoeksrapport en de relevante BKK-informatie in, en Gronddocs genereert op basis daarvan de juiste MVB-template, volledig vooringevuld conform artikel 5.36 van de Rbk 2022, inclusief de verplichte beperkingstekst en alle overige wettelijk vereiste gegevens. De tool ondersteunt zowel de MVB voor de herkomstlocatie als voor de ontvangende bodem.
Gronddocs signaleert proactief:
Vraag een gratis demonstratie aan via getzed.nl |
8. Veelgestelde vragen
Hoe lang is de bodemkwaliteitskaart geldig?
Er is geen wettelijk vastgelegde maximale geldigheidsduur voor de BKK als zodanig. De geldigheid wordt bepaald door de gemeente bij vaststelling — doorgaans vijf jaar. BKK's die vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn vastgesteld, behouden hun geldigheid. Een kaart is echter niet meer bruikbaar als hij door gewijzigde omstandigheden (nieuwe verontreinigingsgevallen, grote gebiedsontwikkeling) aantoonbaar niet meer representatief is.
Mag ik grond van buiten het beheergebied toepassen op een locatie binnen het beheergebied?
Nee. De bodemkwaliteitskaart geldt als bewijsmiddel voor grond die vrijkomt ín het beheergebied van de gemeente (ontgravingslocatie binnen de BKK). Grond die van buiten het beheergebied afkomstig is, kan niet via de BKK worden verklaard voor de herkomstlocatie — daarvoor is een partijkeuring of ander erkend MVB-type nodig. Wel kan de BKK worden gebruikt om de kwaliteitsklasse van de ontvangende bodem vast te stellen, ook als de toe te passen grond van buiten het gebied afkomstig is.
Wat als mijn ontgravingsdiepte de grens van de BKK overschrijdt?
Wanneer u dieper ontgraaft dan de verticale begrenzing van de bodemkwaliteitskaart (doorgaans 3,5 meter minus maaiveld), valt de vrijkomende grond voor dat gedeelte buiten de BKK. Voor de grond onder de BKK-grens is een andere MVB vereist: een partijkeuring (type 1) of een verklaring op grond van bodemonderzoek (type 4). Zorg dat uw MVB duidelijk aangeeft voor welk ontgravingsgedeelte de BKK als grondslag geldt.
Wat als het NEN 5725-vooronderzoek aanwijzingen oplevert voor verdachtmaking?
Dan mag de bodemkwaliteitskaart niet als bewijsmiddel voor die locatie worden gebruikt. U bent verplicht een partijkeuring conform AP04 uit te laten voeren (voor de herkomstlocatie) of een NEN 5740-bodemonderzoek (voor de ontvangende bodem of herkomstlocatie). Pas als uit dit vervolgonderzoek blijkt dat de kwaliteit overeenkomt met wat de BKK aangeeft, kan in sommige gevallen alsnog worden geconcludeerd dat de kaart kan worden gebruikt — maar dat vereist een expliciete onderbouwing in het onderzoeksrapport.
Opmerkingen